20 maart t/m 5 juni 2004 tentoonstelling in Veluws Museum Nairac:

De Schaffelaar op de Schop

Een nieuwe toekomst voor een oud landgoed

Bij het horen van de naam Barneveld denkt iedereen aan kippen en eieren of misschien aan de sprong van Jan van Schaffelaar. Dat Barneveld een uniek landhuis bezit is minder bekend. De Schaffelaar is een prachtig landgoed en de architectuur van 't kasteel is nergens in Nederland in deze vorm en omvang te vinden. Bovendien is de Schaffelaar met het omvangrijke park één van de weinige nog complete landgoederen in Nederland.

De Gemeente Barneveld heeft huis De Schaffelaar in 2002 overgedragen aan Geldersch Landschap, waarmee kasteel en goed weer als eenheid worden beheerd. In april 2004 wordt het startsein gegeven voor een groot restauratieproject van het park. Dit heugelijke feit vormt de aanleiding voor het Veluws Museum Nairac te Barneveld om samen met Geldersch Landschap een expositie te organiseren: De Schaffelaar op de schop: een nieuwe toekomst voor een oud landgoed.

Grootschalige restauratie in beeld

De tentoonstelling geeft een beeld van de voorgenomen restauratie. Wat het meest in het oog springt is de herbouw van de oranjerie die in de jaren 20 van de vorige eeuw verloren ging. Als theeschenkerij zal deze oranjerie een blijvende trekpleister worden van Barneveld en van De Schaffelaar in het bijzonder. De beschoeiing van de waterpartijen wordt onder handen genomen, diverse eilanden worden opgeschoond, het grand canal wordt weer watervoerend gemaakt en er worden vier nieuwe bruggen aangelegd. Ook is er aandacht voor de lanen en de bloemenheuvel die worden hersteld en het oorspronkelijk beeld van Hercules op het 14-lanenpunt dat wordt gereconstrueerd.

Door middel van schilderijen, ontwerptekeningen, foto’s, tuinbeelden, bouwfragmenten en de aangrijpende video over het verblijf van 600 joden op het kasteel tussen december 1942 tot september 1943 wordt een beeld geschapen van het bewogen verleden en de veelbelovende toekomst van landgoed De Schaffelaar.

Rijke geschiedenis

Zoals ieder landgoed heeft ook De Schaffelaar een rijk en gevarieerd verleden. Het oudst bekende bouwwerk, een door een slotgracht omgeven kasteel, is waarschijnlijk door de Spanjaarden in 1585 verwoest. In de 18de eeuw verrees er een schitterend landhuis in opdracht van Lucas Willem Baron van Essen met een voor Gelderland ongekende stijl en luxe. Dit huis brandde in de winter van 1800 volledig af.

Op 1 april 1852 werd de eerste steen gelegd door Jasper Hendrik Baron van Zuylen van Nievelt van het huidige ‘kasteel’. De neo-Tudor stijl werd indertijd niet door iedereen gewaardeerd en de bekende landschapsarchitect J.T.P.  Bijhouwer vond het destijds maar een lelijk gebouw. Tegenwoordig denkt men daar heel anders over en behoort De Schaffelaar tot de Top-100 van de Nederlandse bouwkundige monumenten.