De mens wil bedrogen worden

Of het nu gaat om advertentieteksten, politieke leuzen of beelden, de mens koestert zijn illusies en wil eigenlijk niet uit de droom geholpen worden.

Datering: 1900-1925.
Materialen: hout, messing, beslag en scharnieren.
Afmetingen: hoogte 92 cm; breedte 75 cm; diepte 37 cm.

In februari 2002 aan Museum Nairac gelegateerd door mevrouw
Bos-Roskam uit Barneveld. De kleine, elegante secretaire heeft drie laden. Achter de schuine klep zijn nog enkele
vakjes en een laatje. Wanneer de gebruikster wilde schrijven, kon zij twee steuntjes uit de zijkanten trekken, zodat
ze prettig op de klep kon leunen; de steunen hebben messing knoppen. Het meubeltje is gemaakt van eikenhout, gefi neerd
met waarschijnlijk essenhout en donkerder ingelegde randjes. De klep heeft een ovale versiering, geschilderd als trompe l’oeil-inlegwerk.

Trompe l’oeil is een Franse term uit de kunstgeschiedenis en betekent ‘het oog bedriegen’. Fineren is het aanbrengen van een dun laagje van een kostbare houtsoort op een een eenvoudiger houtsoort. Het dunne laagje is dan werkelijk kostbaar hout en het oog wordt dus niet bedrogen, er is geen sprake van trompe l’oeil. Met het ovale ornament op de klep ligt het anders: daar is bewust geprobeerd de illusie te scheppen, dat het hier om inlegwerk gaat.

Foto: Jan Pit/BDU

Bij inlegwerk werd niet alleen hout gebruikt (soms groen gebeitst bij plantenmotieven), maar ook schildpad en ivoor gebruikt. Met de crème verf is hier ivoor gesuggereerd en door schaduwpartijen aan te brengen, doet de schilder ons bijna geloven dat het ivoor er een beetje bovenop ligt. Natuurlijk zou echt inlegwerk het een veel kostbaarder meubel maken, maar de schildering is heel vakkundig uitgevoerd en de illusie heeft ook haar charme.

Trompe l’oeil werd ook veel gebruikt bij de beschildering van interieurs.
Vooral bij kerken en paleizen uit de 18e eeuw moet men soms goed
kijken waar de drie-dimensionale architectuur en beeldhouwkunst
ophouden en de platte gewelfschildering begint. De engeltjes die over
de echte balustrade leunen, hebben geschilderde metgezellen, die zich
‘verder weg’ in de koepel bevinden.

De gesuggereerde oneindigheid haalt de mens uit zijn dagelijkse
beslommeringen. Het feit dat men zich bewust laat misleiden, dat is nu
net het zout in de pap.