De schoorstenen moesten roken

Het schilderij wordt gedomineerd door de enorme rookpluim; de schilder is dan ook een stoomtrein-enthousiast. In het begin van de vorige eeuw werd rook niet in verband gebracht met luchtvervuiling, maar met welvaart: de schoorsteen moet roken.

Schilderij : geschilderd (op hardboard):in 1993 door W. van Eekeres

Afmetingen: hoogte 48 cm;breedte 40 cm; inclusief lijst.
Geschonken: door schilder.

De schoorstenen moesten roken Barneveld.
Hoewel het schilderij dateert uit1993, geeft het niet de toestand uit die tijd weer; de schilder heeft zich gebaseerd op eenfoto uit het gemeentearchief van Barneveld, gemaakt in hetbegin van de 20ste eeuw. De foto is o.a. afgedrukt in ‘Honderd jaar Kippenlijn' van Gerjan Crebolder. De afgebeelde villabestaat nog en staat sinds 1991 op de gemeentelijke monumentenlijst. Op de ‘Kippenlijn', de N(ederlandsche) C(entraal)S(poorweg) reden kleine tenderlocomotieven met 2 loopassen en 2 drijfassen. De wagons,waarvan er één in het Spoorwegmuseum in Utrecht te zien is, waren zeer fraai ingericht.

In reclamedrukwerk en verpakkingen liet de directie hun fabrieken afbeelden met welige rookpluimen. In de loop van de 20ste eeuw werden die pluimen allengs dunner en de schoorstenen minder opvallend.
‘Het spoor' werd gezien als brenger van welvaart. De Spoorstraat werd gebouwd als een deftige straat, en is dat gelukkig nog. Op veel plaatsen in Nederland staan grote villa's langs de spoorlijn. Het werd chique gevonden om langs het spoor te wonen, de bewoners konden zich genoeg personeel veroorloven om alles schoon te houden en van de negatieve effecten op de gezondheid had men nog geen idee.

Niet alleen personen en goederen werden per spoor vervoerd; in vele gevallen, ook hier, liepen de telegraafleidingen parallel aan de rails. Op het schilderij rijdt de trein richting Voorthuizen: we kijken tegen de achterkant van de laatste wagon aan. De details laten zien dat hier niet alleen een verdienstelijk schilder bezig is, maar ook een spoorwegman. Het perspectief klopt niet helemaal: de lengte van de weliswaar korte trein is nauwelijks gesuggereerd. Wel is de ruimte en de sfeer mooi weergegeven. De wandelende dame en het spelende kind maken de rust bijna tastbaar, de leegte en de heldere lucht achter de populieren laat de beschouwer meevoelen waarom Barneveld zo aantrekkelijk was voor rustzoekers en kunstenaars.

Foto: Hans Verhorst/BDU