Persbericht: Oktober 2003 een eeuw kippelijn

 ‘De koeien rekken den hals naar het gras langs de baan, de zwaluwen rusten op de strakgespannen koorden van de telegraaf: de leeuwerik stijgt omhoog boven den stoompluim uit en als op den zwoelen lenteavond de trein een wijle rust aan het kleine station, dan klinkt door de geopende portieren de klare stem van den nachtegaal die zijn klaterend lied uitzingt trots alle beroering…”.

Deze fraaie volzin uit het artikel ‘Langs de nieuwe lijn tusschen Ede en Barneveld’ in het blad Eigen Haard uit 1902, geeft de romantiek weer van de stoomtreintjes die aan het begin van de vorige eeuw met een vaartje van 30 km per uur van het ene plattelandsstationnetje naar het andere tuften.

Op maandag 1 december a.s. is het precies honderd jaar geleden dat de spoorlijn Ede-Nijkerk in gebruik werd genomen. Van oost naar west was de provincie Gelderland goed ontsloten, maar het was niet mogelijk om per spoor van noord naar zuid te reizen. Daarom leek de tijd rijp voor een treinverbinding die vooral de Gelderse vallei uit zijn isolement zou halen. In 1873 werden de eerste plannen gesmeed, maar het heeft 30 jaar geduurd voordat de lijn Ede - Nijkerk in gebruik werd genomen. De hindernissen waren zo groot dat menige commissie het moede hoofd in de schoot legde, maar er waren altijd een paar dapperen die het plan weer oppakten. Er was een verbijsterend gebrek aan enthousiasme, zowel onder de bevolking als bij de verschillende gemeentebesturen. Zo mocht er bijvoorbeeld in Nijkerk geen treinverkeer plaatsvinden op zondag. Dit leidde tot een klein volksoproer waarbij de ruiten van enkele gemeenteraadsleden sneuvelden. Zelfs koning Willem III bemoeide zich hoogstpersoonlijk met de aanleg van de kippenlijn en ontbood het Nijkerker college van burgemeester en wethouders op paleis Het Loo. Er werd geëist dat bij het kruisen van de openbare weg er iemand met een lantaarn voor de locomotief zou uitlopen(!) om de weggebruikers te waarschuwen. Het mag een wonder heten dat men vanaf december 1903 per trein van Ede naar Nijkerk kon reizen. Een trein die toen nog stopte als iemand zijn hand of – ’s nachts - een brandende krant opstak langs de spoorbaan.

In 1937 werd het baanvak Barneveld - Nijkerk opgeheven en verdwenen de rails. Het traject Ede – Barneveld werd toen aangesloten op de spoorlijn Amersfoort-Apeldoorn waardoor de 'Kippenlijn' ontstond. Die naam dankt de lijn niet alleen aan het feit dat deze door een gebied loopt waar de pluimveehouderij van groot belang is, maar herinnert ook aan de tijd dat het transport van eieren en kippen nog (groten)deels per spoor plaatsvond.

In 1980 verscheen het boek 'Sporen door de Gelderse Vallei. De geschiedenis van de spoorlijn Ede-Nijkerk', geschreven door de Barneveldse gemeentearchivaris Gerjan Crebolder en Aalt van Ramshorst.. Het boek was in korte tijd uitverkocht.

Het 100-jarig bestaan van de lijn is aanleiding voor de uitgave van een herziene en aangevulde herdruk van het boek Een eeuw kippenlijn: van Ede-Nijkerk tot Ede-Amersfoort en een expositie. Deze is te bezichtigen van 29 november tot en met 6 maart 2004 in het Veluws Museum Nairac te Barneveld. De tentoonstelling geeft met ruim 100 historische foto’s een overzicht van de geschiedenis van dit kleine stukje spoorwegnet. Ook treft u er originele documenten en historisch spoorwegmateriaal aan, waaronder modellocomotieven en -sporen van de treinen die in 1914 in de Gelderse vallei reden. Er wordt een documentaire over de kippenlijn vertoond en een video over het uitzicht uit de trein tijdens de rit Ede – Barneveld.

Een eeuw kippenlijn: van Ede-Nijkerk tot Ede-Amersfoort. Van 29 november t/m 6 maart 2006. Het Veluws Museum Nairac is geopend van dinsdag t/m vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur, op zaterdag van 13.00 tot 17.00 uur. Voor meer informatie: Veluws Museum Nairac, Langstraat 13, Barneveld. Telefoon: 0342-415666, fax 0342- 490943, E-mail: museumnairac@introweb.nl, internet www.nairac.nl.