Verrassende details aan een olielamp

Een lamp als deze is veel meer dan alleen een lichtbron: hij is een opvallend meubel en waarschijnlijk ook een statussymbool.

Datering: 1880-1920.
Materialen: Gietijzer, goudverf, helder glas, melkglas, spiegelglas, majolica-aardewerk in crème, groen, donkergeel en rood, kwistig voorzien van verguldsel.
Afmetingen: Hoogte 148 cm; grootste diameter 38 cm.

De lamp was al jaren in bruikleen van professor dr. J.D. van der Waals uit Garderen; in 2006 is het bruikleen omgezet in een schenking. De schenker is een bekend archeoloog. Hij studeerde biologie in Amsterdam en in 1964 promoveerde hij in Groningen op het proefschrift ‘Prehistorische schijfwielen in Nederland’. Hij is hoogleraar geweest aan de universiteiten van Utrecht en Groningen. Van 1955 tot 1966 was hij conservator van Museum Nairac.

Foto: Hans Verhorst/BDU

Een lamp als deze is veel meer dan alleen een lichtbron: hij is een opvallend meubel en waarschijnlijk ook een statussymbool. Al zou men het op het eerste gezicht niet zeggen: de lamp heeft een groot aantal classicistische details in het metaalwerk. Helemaal bovenaan, aan de kom die de ophanghaak maskeert, wordt de rand gevormd door een krans van palmetten, een bekend motief dat bijvoorbeeld ook gebruikt werd in de stoel met hoge rugleuning, die burgemeester Nairac van de heer Blokhuis had gekregen. De lier bovenin zet de toon, net als de lier bovenop het Concertgebouw in Amsterdam, hij is een verwijzing naar Apollo en de schone kunsten.

Op een lager niveau, in de rococo*- krullen die het keramiek oliereservoir dragen, wordt het muziekmotief herhaald. Daar zien we een opengeslagen muziekboek met daaroverheen een schalmei, een dubbelriet instrument (voorloper van de hobo) dat elke zichzelf respecterende herder in de klassieke oudheid bij zich schijnt te hebben gehad. Een zingend vogeltje versterkt de idyllische sfeer. Onderaan de lamp hangt een bol van spiegelend glas. Afgezien van eventuele magische eigenschappen was zo’n ‘heksenbol’ natuurlijk gewoon een bolle spiegel. Voordat het elektrisch licht zijn intrede deed, was er meestal maar één lichtpunt in de kamer, boven de tafel. Daar werd gegeten, gelezen en gehandwerkt. Met behulp van een bolle spiegel kon men dan de hele kamer overzien.