Rozen verwelken - 14 nov 2009 t/m 20 feb 2010

Poesiealbums tussen alba amicorum en vriendschapsboekjes

De komende winter - van 14 november t/m 20 februari 2010 - is er in het Veluws Museum Nairac de tentoonstelling te zien: Rozen verwelken...: poesiealbums tussen alba amicorum en vriendschapsboekjes.

Wie heeft als meisje geen poëziealbum - of liever poesie- of poéziealbum - bezeten. Vriendinnetjes, familie, juffen en meesters schreven er de bekende versjes in en plakten er mooie met satijn of glitter verfraaide plaatjes bij. De oorsprong van het poëziealbum - het album amicorum ofwel vriendschapsalbum - gaat echter terug naar het begin van de 16de eeuw en was in de mode bij reislustige studenten, die vaak van universiteit naar universiteit trokken.
De nieuwste generatie vriendschapsboekjes bevat voorgedrukte vragen. Vul in: je lievelingseten en - heel belangrijk - je lievelingsgame en plak je pasfoto erbij. De eigenaars zijn tussen de 6 en de 10 jaar oud.

Vijf eeuwen vriendschap op schrift
Alba amicorum zagen er heel anders uit dan het poëziealbum en de bijdragen bestonden niet uit standaardversjes en inplakplaatjes, maar uit geleerde citaten, geschilderde wapens en tekeningen, soms van vooraanstaande kunstenaars. Studeren was vroeger kostbaar en de bezitters van zo'n album kwamen dus uit de hogere, vaak adellijke kringen.
Pas tegen het einde van de 18de eeuw begonnen ook niet-studenten, onder wie een aantal vrouwen, een album te houden. In de loop van de 19de eeuw werd het vriendschapsalbum een zaak van vrouwen en meisjes en de albums werden losse blaadjes die in een doosje werden bewaard. Deze werden voorzien van gedichtjes en vaak versierd met borduurwerk, droogbloemen en haarwerkjes.

Poeziealbum
In 1860 verschenen de eerste gedrukte poëzieplaatjes, het vriendschapsboek werd een poëziealbum, en de leeftijd van de albumbezitsters daalde naar de lagere schoolleeftijd. Er kwam een standaardrepertoire in zwang: Rozen verwelken, Ik lag in mijn tuintje en sliep, Als je eens als grootmama deftig zit naast grootpapa en het verbindende thema is: Vergeet mij niet! De plaatjes hebben niets meer te maken met de tekst en het geheel wordt nog vervolmaakt met tekstjes als: Tip, tap, top, jij lust graag drop.

Het album van Roosje
Dit bijzondere album uit 1900 behoorde toe aan Roosje van Lelyveld (1896-1976) uit Laren. Haar ouders verkeerden in artistieke kringen en o.a Adriaan Roland Holst, Wally Moes, William Singer, Willy Sluiter, Ferdinand Hart Nibbrig en Louis Couperus tekenden of schreven in haar album.

Miniatuurinterieurs
Naast de albums zijn ook een aantal poppenkamers te zien, gemaakt en bespeeld in de laatste helft van de negentiende eeuw. Als aanvulling op de symbolen van vriendschap uit vervlogen tijden, om de huiselijke sfeer te tekenen van de ‘betere' milieus in de tweede helft van de negentiende eeuw, worden deze antieke miniatuur-interieurtjes getoond, die ingericht zijn met wat op dit moment wordt beschouwd als ‘het summum' op het gebied van 19e-eeuwse poppenkamer meubilering.

In de tentoonstelling ziet u een aantal prachtige voorbeelden van deze alba amicorum of vriendschapsalbums, circa 200 19de eeuwse en moderne poëziealbums en de huidige vriendschapsboekjes. De albums zijn afkomstig van vele particulieren en uit de collecties van de Koninklijke Bibliotheek, Den Haag en het Nationaal Onderwijsmuseum Rotterdam.