Een byzonder schoutampt

'Barneveld is een fraai, volkrijk en aanzienlijk Dorp: de Hoofdplaats van een byzonder Schoutampt. Het heeft steenestraatwegen: en is, van een groote uitgestrektheid'.
 
Of 'Deze Veluwe (..) is een der eenzaamste en onvruchtbaarste streken van Europa. (..) geen boom, geen struik onderbreekt de onafzienbare wildernis en de enkele wegen brengen den zwerver slechts zelden langs een ellendige kroeg of een armzalige boerderij'. Beide citaten, genoteerd aan het einde van de 18de eeuw, waren van toepassing op Barneveld, dat reusachtige ambt gelegen in de Gelderse Vallei en op de Veluwe.

Het vastleggen van dorpsgezichten en landschappen gebeurde vroeger vaak door rondreizende kunstenaars, al dan niet met het doel om ze later als voorstudie voor een meer gedetailleerde tekening of wellicht een schilderij te gaan gebruiken. Ook werd er bijvoorbeeld wel eens getekend in opdracht van de eigenaar van een landhuis, een molen of een ander bouwwerk. Bovendien werden veel tekeningen vervaardigd als uitgangsstadium voor een gravure die dan later werd opgenomen in historisch topografische werken, zoals van Entrop, Kok en Tirion. In de 18e eeuw reisden onder andere de Amsterdamse kunstenaars Cornelis Pronk en Abraham de Haen en de uit Amersfoort afkomstige Jordanus Hoorn enkele malen door de Gemeente Barneveld en maakten bij die gelegenheid onder andere tekeningen van Voorthuizen, Garderen, Kootwijk, Stroe en Elspeet.

Onder de titel Een byzonder schoutampt. Het voormalige ambt Barneveld in pen en penseel, 1625 - 1876 toont het Veluws Museum Nairac van 18 mei tot en met 22 juni een groot aantal (gewassen) pentekeningen en prenten. De charmante afbeeldingen, waarvan de meeste in kleur, tonen een grote afwisseling in landschappen en dorpsgezichten. Het merendeel is gestoffeerd met figuurtjes die schijnbaar betrapt zijn in hun leven van alledag. Zij wandelen, hoeden hun schapen of staan achteloos geposeerd voor hun bezittingen.

Er zal een groot aantal tekeningen te zien zijn van de dorpskernen die in die periode deel uitmaakten van het schoutambt Barneveld. Hiertoe behoorden de dorpen Barneveld (onder andere de molen aan het Moleneind, 'De Schaffelaar', 'De Briellaerd' en Bijlerbosch'), Elspeet, Garderen, Kootwijk, Stroe, Terschuur, Uddel, Voorthuizen en Zwartebroek (Appel). Bij de kunstenaars treft men bekende namen aan als Jan de Beijer, Abraham de Haen, de Amersfoortse stadstekenmeester Jordanus Hoorn, Cornelis Pronk, Cornelis Springer en Nicolaas Wicart. Verreweg de meeste tekeningen zijn bij het grote publiek onbekend en opgeborgen in de verzamelingen van musea, universiteiten en particulieren.

In het gelijknamige boek, samengesteld door gemeentearchivaris Gerjan Crebolder, zijn niet minder dan vijftig tekeningen opgenomen die voor het overgrote deel in kleur zijn afgedrukt. In het tweede gedeelte van het boek worden de afbeeldingen uitvoerig beschreven. 'Een byzonder Schoutampt' verschijnt als deel 30 in de Schaffelaarreeks ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het Gemeentearchief Barneveld.

De expositie zal worden geopend door de beheerder van de Historisch-topografische Atlas van Gelderland, drs. R.T.A. Borman.

Een byzonder schoutampt. Het voormalige ambt Barneveld in pen en penseel, 1625 - 1876 van 18 mei tot en met 22 juni 2002. Het Veluws Museum Nairac is geopend van dinsdag t/m vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur, op zaterdag van 13.00 tot 17.00 uur. Rondleidingen op aanvraag. Voor meer informatie: Veluws Museum Nairac, Langstraat 13, Barneveld. Telefoon: 0342-415666, fax 0342- 490943