In Veluws Museum Nairac te Barneveld van 21 juni – 25 oktober a.s.
Stel je voor: een huiskamer zonder televisie. Veel kinderen – en volwassenen - zullen huiveren bij de gedachte. Wat deed je dan ’s avonds, als het te donker en koud was om buiten te spelen? Grote kans dat er een spelletje, een boekje of knutselmap van Daan Hoeksema gepakt werd om de verveling te verdrijven.
Daan Hoeksema (1879 – 1935) is in zijn korte leven onvoorstelbaar productief geweest als kinderboekenillustrator en bedenker en tekenaar van ontelbare kleurboeken en spelletjes. Hij behoort tot de eerste striptekenaars van ons land, maar hij was ook reclametekenaar, in die tijd een betrekkelijk nieuw genre. De oerversie van het alom bekende fruitbaasje Flipje Tiel is van zijn hand.
Daniël Hoeksema werd in 1879 in Oldekerk geboren als zoon van een ‘koekebakker’ en groeide op in Roden. Na aanvankelijk in de voetsporen van zijn vader te volgen, zag zijn baas al gauw dat er meer in de jongen school. “Daone, Daone, dou most maor naor taikenschoule tou.” Na een opleiding aan Minerva, de Academie voor Beeldende Kunst te Groningen, volgde hij nog een studie aan de Kunstnijverheidsschool in Amsterdam. Hij bleef in Amsterdam wonen tot hij in 1935 na een kort ziekbed overleed.
Illustrator
Zijn eerste illustraties maakte hij voor het prentenboek De verschrikkelijke geschiedenis van Jet en Geert, een komisch verhaal in de stijl van Max und Moritz van Wilhelm Busch. Heel anders van uitstraling zijn de gekleurde litho’s in Asschepoester en De Schoone Slaapster in het bosch. In krachtige kleurvakken trachtte hij de sfeer van het sprookje te treffen.
Al gauw ging hij werken voor de Gebr. Koster. Deze uitgever vroeg hem om ‘kinderwerk’. Het zou het begin worden van een lange samenwerking en van ruim 100 verschillende uitgaven met knip- en kleurmappen, kleurboeken en spellen, zoals Ezeltje Prik. Silhouetten maken met pen en penseel, Wat Daan Hoeksema als kleuter knutselde met rondjes en vierkantjes, Baker- en Kinderrijmpjes zijn slechts enkele titels.
Striptekenaar
Daan Hoeksema wordt ook gezien als één van de eerste striptekenaars. Zo werkte hij de tekeningen van Töpfers Prikkebeen om tot De neef van Prikkebeen, een wonderbaarlijke en kluchtige historie, aan de jeugd verhaald door Oom Abraham. Ronduit kolderiek zijn de illustraties van het sinterklaasverhaal Mee in de zak: De ernstige Lotgevallen van Grietje en Pietje, waarin twee kinderen op weg naar Spanje dolle avonturen beleven, alweer geschreven door Oom Abraham.
Reclametekenaar
Naast het werk voor de Gebr. Koster was Daan Hoeksema actief als reclametekenaar. Dat was in de periode rond 1900 een nieuw vak, en hij wordt dan ook een van de eerste tekenaars van reclameposters en advertenties. Er zijn talloze affiches, advertenties, kalenders, reclameboekjes en -kaarten van hem bekend. Zo werkte hij o.a. voor Blookers Cacao, Philips Gloeilampen, Pelikaaninkt, Zeepfabriek De Klok en fietsenfabrikanten Simplex, Union en Burgers. Voor Douwe Egberts maakte hij De avonturen van Flip en Flap.
Hij is de bedenker van het Fruitbaasje Flipje, hoewel die nog niet zo heette. Het negertje Flipje kwam regelmatig voor in de door Hoeksema getekende kleine stripboekjes van ‘De Betuwe’. Het figuurtje van het uit rode bessen opgebouwde ‘fruitflipje’ is in deze boekjes al aanwezig maar alleen nog op de achtergrond, als tekening op een muur.
Het werk van Hoeksema is opvallend divers: van zeer gedetailleerde romantische illustraties tot heldere, krachtige, ‘moderne’ tekeningen. In de loop der jaren kiest hij steeds minder voor de gedetailleerde tekenstijl van zijn eerste jaren. De kinderloos gebleven Hoeksema stond bekend als een stille, ingetogen 
man, die genoot van zijn werk en wiens hart jong bleef. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vele kinderen tientallen jaren met plezier gelezen, getekend en geknutseld hebben met het werk van deze kindervriend.
De tentoonstelling laat een grote selectie uit zijn werk zien. Voor kinderen is er een speurtocht en de mogelijkheid om de Daan Hoeksema spellen zelf te spelen en uit te proberen.
DAAN HOEKSEMA (1879-1935) EN HET TELEVISIELOZE TIJDPERK: SPELEN, LEREN EN VERMAKEN IN DE HUISKAMER. Van 21 juni t/m 25 oktober 2003.
Het Veluws Museum Nairac is geopend van dinsdag t/m vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur, op zaterdag van 13.00 tot 17.00 uur. Voor meer informatie: Veluws Museum Nairac, Langstraat 13, Barneveld. Telefoon: 0342-415666, fax 0342- 490943, E-mail:
info@nairac.nl , internet www.nairac.nl.